ANNAN MEKTUBU’NUN TAM METNİ

(09.02.2004, Brüksel)

Ekselansları, Uzun zamandır süregelen, geçen mart ayında Lahey'de müzakerelerin başarısızlıkla sona erdiği tarihten bu yana, özellikle son iki aydır hem genel hem de özel birçok tartışmaya konu olan Kıbrıs sorununa yönelik göndermelerde bulunmayı arzu ediyorum. Geçtiğimiz birkaç hafta içinde bu soruna yönelik çok fazla çaba gösterdim ve ilgili tüm liderlerin bilgeliğine ve devlet adamlığına başvurma zamanının geldiği sonucuna vardım. Bu nedenle aciliyet duygusuyla bugün size yazıyorum.

Lahey'deki toplantıdan sonra 1 Nisan'da Güvenlik Konseyi'ne rapor yazdığımı anımsayacaksınız. Bu raporun 147. paragrafında başarılı bir sonuç elde etmek için gerekli olan siyasi iradenin taraflarda var olduğuna beni inandıracak somut bir neden olmadan ve böylesi bir zaman gelmeden yeni bir girişimde bulunma teklifi yapmayacağını söylemiştim.

Plan temelinde bir çözüme ( ''Kıbrıs sorununun kapsamlı çözüm temeli'' başlıklı, 26 Şubat 2003 tarihinde resmi olarak sunduğum belgeden bahsediyorum) her iki tarafın da liderlerinde net olarak görülebilen bir hazır olma durumu mevcut olduğu zaman, bu durum hem Yunanistan hem de Türkiye'de en üst siyasi düzeyde tam olarak ve kararlılıkla desteklendiği zaman, planı nihayete ulaştırmayı taraflar taahhüt ettiği zaman (Temel prensipleri üzerinde veya verilen tavizlerin özünde oynama yapmadan) Birleşmiş Milletler'in desteği ile belirli bir tarihe kadar ve planda belirtildiği şekilde, ardından belirli bir tarihte ayrı ayrı referanduma sunulmak koşulu ile ulaşılabilir. Güvenlik Konseyi bu yaklaşımını 1475 sayılı (2003) kararında kuvvetli bir şekilde tasdik etmiştir.

Ben bu bağlamda, son zamanlardaki politik irade ifadeleriyle 1 Mayıs 2004'den önce bir çözüme ulaşmak için müzakerelere başlamaya ağırlık verdim.

Bu hususta bana vermiş olduğunuz teminatı büyük bir memnuniyetle karşılıyorum ve benden gelecek olan ''Müzakerelere tekrar başlama'' teklifini, özellikle Türkiye tarafında ortaya konan yeni kararlılık rüzgârı altında kabul edeceğiniz şeklindeki genel beyanatlar da beni cesaretlendirmiştir.

Avrupa Birliği birleşik bir Kıbrıs'ın AB'ye üyeliğini tercih ettiği konusunda ve benim iyi niyet misyonum hakkında açıkça fikir beyan etmiştir ve bunu cesaretlendirmek adına belirli taahhütlerde bulunmuştur. Bazı hükümler de benim himayemde müzakerelerin 1 Mayıs'tan önce bir çözüme varmak için başlamasına destek verdiklerinin sinyalini vermiştir.

Açıkçası 1 Mayıs 2004'ten önce bir çözüm hem tüm ilgili tarafların hem de uluslararası barış ve güvenliğin yararınadır. Bu Kıbrıs'ın 1 Mayıs 2004'te Avrupa Birliği'ne birleşik bir ada olarak girmesinin tek yoludur. Bu Yunanistan ve Türkiye arasındaki yakınlaşmayı güçlendireceği gibi Türkiye'nin AB'ye üyelik müzakerelerinin başlama olasılığını da güçlendirecektir.

Güvenlik Konseyi'ne sunduğum raporumun 148. paragrafında bulunan isteklerin yıldırıcı göründüğünü takdir ediyorum. Ancak bazı faktörler ancak ilgili tüm tarafların bu isteklere yönelik açık ve anlamlı taahhüdünün yenilenen bir çözüm çabasını haklı çıkaracağına olan inancımı tasdik etmiştir.

Her gün bu sorunla yaşama zorunda olan, umutları bir çoğalıp, bir çöküntüye uğrayan Kıbrıslı Rum ve Türkleri düşünüyorum. Ben bir kez daha çöküntüye uğradığını görmek için ümitlerin çoğalmasını istemiyorum.

Kendimi ve örgütümü yeni bir çabaya adamadan önce makul bir başarı görüntüsü olmasını sağlamanın BM üye ülkelerine bir borcum olduğuna inanıyorum.

Raporumun 144. paragrafında da belirttiğim gibi öne sürdüğüm, uzun bir çalışma döneminin son noktası olan, tüm konularını derinlemesine ele alınıp incelendiği planın, Kıbrıs'ın onurlu ve dengeli bir şekilde tekrar birleşmesine ve her iki tarafın temel menfaatlarıyla emellerini koruyup garanti altına alacak kalıcı bir anlaşmaya olanak tanıyacağına gerçekten inanıyorum. Dolayısıyla tarafların önlerinde duran dikkatli bir dengeyi temsil eden paketleri kabul etmekle iyi yapacaklarına inancım var. Ancak her iki tarafın da plan üzerinde bazı değişiklikler yapmayı deneme arzusunda olduğunu da farkettim. Türkiye Başbakanı ve sizin tarafınızdan yapılmaya çalışılacak değişikliklerin küçük bir sayıyla sınırlı kalacağı ve planın parametreleri dışına çıkmayacağı konusunda temin edildim. Bunu memnuniyetle karşılıyorum ve müzakereler başlarsa planı her iki tarafın da faydasına olacak şekilde geliştirecek değişiklikler konusunda tarafların hızlı bir şekilde anlaşmaya varması için elimden geldiğince yardım edeceğimi de gösterdim. Tarafların planda yapılacak kendi aleyhine olacak olan değişiklikleri kabul etmesi beklenemez, dolayısıyla bunu yaparken dengeyi koruyacağım.

Kıbrıs'ın AB'ye üyeliğine şu anda 3 aydan az bir zaman kaldı. Planın referanduma sunulmasından önce planı tamamlamaya yönelik daha yapılacak çok iş var. Sizin de bildiğiniz gibi zaruri olan her şey, Kıbrıs'ta yeni kurulan devlet işlerinin, anlaşma yürürlüğe girer girmez işlevsellik kazanabilmesi için yerli yerinde olmalıdır. Tüm bu işlerin benim aradığım siyasi irade olmadan zamanında tamamlanabilmesi inanılmaz olurdu.

Her iki tarafta da 1 Mayıs'tan önce aynı günde yapılacak olan referandum için, bu çok önemli oylama işleminin uygun şekilde geçmesi için, her iki tarafın da geniş kapsamlı teknik ve siyasi hazırlığına gereksinimi olacaktır. Her iki tarafın da referanduma gitme taahhüdünde bulunmasıyla bu hazırlıkların tamamlanması mümkün olabilir.

Planın bir süredir kamuoyunun önünde olduğunu ve halkın bir süredir plana alışma fırsatı bulduğunu bu bağlamda belirtmek istiyorum.

Dolayısıyla sizi 10 Şubat'ta müzakerelere başlamak için New York'a davet etmek istiyorum. Bu davetimizi kabulünüzü plan (Temel prensipler ve verilen tavizler üzerinde oynama yapmadan) BM'nin desteği ile 31 Mart 2004'e kadar sonlandırmaya ve planda belirtildiği gibi 21 Nisan 2004 tarihinde planın nihai halini referanduma sunmaya yönelik bir taahhüt olarak kabul edeceğim. Bu taahhüde etkinlik vermek için takip edilecek süreç aşağıdaki gibidir:

1. Taraflar, Temel Antlaşma'nın (Ekleri ve ilaveleri dahil) üzerinde yapılacak değişikliklerde mutabık kalmak amacıya, sunduğum planın temelinde alışveriş havasında ve iyi niyetle pazarlık yapabilmeleri için benim veya benim özel danışmanımın nezdinde görüşecek.

Yunanistan ve Türkiye, gereği görüldüğünde güvenlik konuları çerçevesinde görüşecek. Tüm ilgili taraflar ancak planın içeriğindeki parametreler dahilinde değişiklik yapabilecek. Ben ve özel danışmanım 26 Mart 2004 tarihine kadar ve bu tarih de dahil olmak üzere antlaşmaya varılabilmesi için taraflara aktif olarak yardımcı olacağız.

2. Taraflar derhal teknik komite üyeleri atayacaktır. Bu komiteler, Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti'ni bağlayan, bir dizi uluslararası antlaşmaları tamamlayabilmek ve planda öngörüldüğü gibi referandum tarihinden önce sonuçlandırılması gereken, anayasayı ilgilendiren metinleri tamamlayabilmek işbirliği antlaşmaları ve federal hukukları tamamlayabilmek için en geç 16 Şubat 2004 tarihine kadar, Kıbrıs'taki BM nezdinde paralel olarak veya gerektiği yerde alt komiteler de dahil görüşmelere başlanmalıdır. Bu çalışma, son sürecin sonunda komitelere sunulan metinleri temel alacaktır. Bu amaçla görüşen teknik komiteler, en geç 26 Mart 2004 tarihine kadar sonuca varmalıdır.

3. Taraflar, 19 Mart'a kadar geçici yüksek mahkeme ve Merkez Bankası'nın geçici yönetim adayları üzerinde bir mutabakata varmalıdır.

4. Liderlerin, üzerinde karar verme ve antlaşmaları için 12 Mart 2004 tarihine kadar Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti Bayrağı ve Milli Marşı tavsiyeleri üretmek amacıyla, 28 Şubat tarihinde Kıbrıs'taki BM nezdinde, görüşmelere başlamak üzere tarafların derhal bayrak ve milli marş komitesi ataması gerekmektedir.

5. İki taraf da bana 12 Mart 2004 tarihine kadar öneri şeklinde bir Kurucu Devlet anayasasını, temel anlaşmaya uygun ve aşağıdaki parçayı da içerecek şekilde sunmalıdır:

a. Temel Antlaşma ile beraber referanduma sunulacak olan kabul edilen kurucu devlet yasaları ve bu Anayasa, Temel Antlaşma ve Kurucu Devletin Anayasası ile uyumu gerektirecek değişiklikler yapıldıktan sonra, Temel Antlaşma'nın yürürlüğe girmesiyle beraber bu parça devlette uygulamaya girecektir.

b. Bu anayasa ve Temel Antlaşma'nın provizyonlarına karşı veya uyumsuz olan herhangi bir yasa provizyonu geçersiz sayılacaktır.

c. Yukarıdaki paragraflarda birtakım ''değişiklik'' ; düzeltme, adapte etme ve kaldırma anlamını içermektedir.

Ve Kurucu Devlet'in yasaları haline gelecek yasaları belirleyen bir provizyondur.

6. Taraflarca müzakere edilen metnin, yukarıda belirtilen tarihlerde tamamlanması açıkça arzu edilmektedir. Eğer bu sonuca varılmazsa 31 Mart tarihine kadar, metni tamamlamak için zorulu olarak gerekli yerleri fikirlerimle dolduracağım. Doğal olarak bunu hiç istemeden yapacağım, ümit ederim ki bu yaklaşım tarafların zamanında anlaşması için tarafları gerekli isteği oluşturması için kışkırtır.

7. Tamamlanmış metnin temelinde, 3 garantör güç -Yunanistan, Türkiye ve Bireşik Krallık (İngiltere)- 9 Nisan 2004'e kadar bana ve de birilerine yazı ile planda belirtildiği gibi planın eşzamanla iki ayrı referanduma götürülmesini onayladıklarını, referandumdan onay aldığı takdirde BM Anayasası'nın 102. maddesi uyarınca uluslararası anlaşma olarak kaydedilecek olan ve Temel Antlaşma'nın ilavesi olan ve Kıbrıs'taki yeni durumu içeren antlaşmayı imzalama vaadini bildirmeleri gerekmektedir. Garantör güçlerin 10 Nisan tarihine kadar kendi içerisinde bu vaadi yerine getirebilmek için gerekli olan tüm işlemleri tamamlaması gerekmektedir.

8. Sonuçlandırılmış metnin temelinde, planın ilavesinde bulunan ''Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne karar verilmesi için sunulması gereken hususlar'' maddesi çerçevesinde taraflar beni Güvenlik Konseyi'nden karar vermesini talep etmem için davet edecek.

9. Planda belirtildiği gibi Temel Antlaşma'ya ait sonuçlandırılmış metnin, iki tarafta, eşzamanda 21 Nisan tarihinde, referanduma sunulması ve şu sorunun sorulması: Temel Antlaşma'yı tüm ilaveleri ile birlikte, Kıbrıs Rum/Kıbrıs Türk kurucu devletlerinin anayasalarını, kanunlarının yürürlüğe girebilmesi için provizyonları ve Kıbrıs'ın oluşacak yeni bir şekilde AB'ye birleşik olarak girmesini onaylıyor musunuz? EVET/HAYIR.

Kuruluş anlaşması kabul edilirse benim onayımın ardından (00:00) saat içerisinde yürürlüğe girecektir. Kuruluş antlaşması kabul edilmezse geçersiz sayılacaktır ve tarafların müzakerelere başlamak için verdikleri taahhütler, referanduma sunmak da dahil olmak üzere hiçbir yasal etki taşımayacaktır.

Yukarıda listelenen ve planda öngörülen prosedürsel noktalar (farklı tarihli) ve önceki süreçte tarafların yapması gereken şeyler listenin yıldırıcı görünebileceğinin bilincindeyim ama sonuçta bunlara bağlı kalmak durumunda olduklarına inanıyorum. Sizin ve tüm tarafların doğru belirlemesi ile tüm bu gerekliliklerin karşılanabileceğine ikna oldum.

Kendi tarafım adına teminat verebilirim ki müzakereler tekrar başlarsa BM'nin tüm personeli ve kaynakları tarafların görevlerine yardımcı olmak için görevlendirilecektir ve ben de bizzat bu çabalara yönelik büyük bir gayret içerisinde olacağım.

Umarım taraflar önlerindeki bu tarihi fırsatı görürler ve birbiriyle ve benimle önümüzdeki zaman içerisinde işbirliği içerisinde artık barışın güzelliklerini Kıbrıs'a da getirmeye çalışırlar.

Hep beraber adayı uzun süren bir bölünmüşlük sembolünden çıkarıp bölgedeki dostluk ve barış kaynağı ve haline dönüştürebileceğimizi de biliyorum. Kıbrıs uzun vadede insan kalbinin barış için çarptığının en kuvvetli göstergesi olarak, dünyanın her yerindeki insanlar için bir umut işareti olabilir.

Gelecek hafta sizi New York'ta görmek için dört gözle bekliyorum.

Ekselansları, size karşı olan derin saygılarımı yinelerim

Kofi Annan