Haftanın Dış Politika Notu
Avrupa Birliğinin NATO Varlıkları Kullanabilmesi İhtilafı

23 Kasım 2005 - Seyfi Taşhan


Avrupa Birliğinin Türkiye 2005 ilerleme raporunun Avrupa Güvenlik ve Savunma İşbirliği başlıklı bölümünde Avrupa Birliğinin NATO varlıklarını kullanabilmesi konusunda Türkiye’nin NATO yoluyla getirdiği kısıtlamalardan şikayet edilmektedir. Aslında şikayet konusu olan temel konusu Berlin Artı adı ile anılan mutabakat ile ortadan kaldırılmıştı.ancak Balkanlar hariç diğer bölgelerde NATO ile AB arasında yapılacak işbirliği konusunda daha önce NATO’da alınan bir karara dayanan Türkiye Kıbrıs ve Malta’nın bu konudaki resmi toplantılara katılamayacağında ısrarlı olmaktadır. Avrupa Birliği ve NATO Türkiye’den bu konudaki çekincelerini kaldırması ve Malta ile Kıbrıs’ın bu toplantılara katılmasına izin vermesini istemektedirler. Bu nedenle Balkanlar dışında Avrupa Birliğinin askeri bir görev alması zorlaşmaktadır zira Birliğin bu konuda  NATO varlıklarını örneğin nakliye uçakları veya yeni teknolojileri kullanması zarureti vardır; kaldı ki bu müzakereler yapılamadığı sürece Birliğin NATO ile işbirliği imkansız hale gelmektedir.

Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Politikasını yürütülebilmesi için Türkiye’nin koydurttuğu çekinceler kaldırılması son derece önemli bir hale gelmektedir.

Türkiye, Kıbrıs’ta bir çözüme ulaşılmadan çekincelerini kaldırmak ve tüm ısrarlara rağmen Kıbrıs’taki rum yönetimini Kıbrıs Cumhuriyeti olarak tanımaktan kaçınmaktadır. Türkiye, bu tür konuların Kıbrıs ve Malta’nın da katıldığı gayri resmi toplantılarda görüşülebilmesini bir taviz olarak kabul etmiş bulunmaktadır. Ancak bu toplantıda uygulanabilir kararlar alınması söz konusu değildir.

Denilebilir ki, Türkiye bu konudaki israrını Avrupa Birliği’nin Kıbrıs’ta bir çözüm için Kıbrıs ve Yunanistan’a bir baskı vesilesi olarak kullanmak niyetindedir. Öte yandan AB Kuzey Kıbrıs’a ekonomik yardım yapmak ve bu bölgeyi doğrudan dış ticarete açma konusundaki vaadinin müzakere ve kararını durmadan geciktirmektedir. Acaba Avrupa Birliği’nin amacı Kıbrıs Rumlarına Nato yolu ile Türkiye’den çekincelerini kaldırması için taviz koparma karşılığında Rumlara Kuzey Kıbrıs’a yardım konusundaki vetosunu kaldırtmak şeklinde bir pazarlık yolunu mu seçmiştir?

Eğer bu konu çözülmez ise Avrupa Birliği NATO varlıkları yerine doğru’dan AB ile iş birliğine gitmekle Türkiye’yi tehdit etmektedir. Bazı Avrupa devletlerinin ve bu arada özellikle Fransa’nın Amerika aleyhtarı tutumu dolayısıyla bu tehdidin gerçekleşmesi ihtimali de zayıftır.

Bu nedenlerle, AB, NATO ve ABD ile süregelen bu ihtilafın   Türkiye’yi tatmin edecek bir hal şekli bulununcaya kadar süregeleceği tahmin edilebilir.