Irak ve Avrupa Parlamentosu

Kayhan Karaca, Strasbourg, 17.03.2003

Avrupa’nın Irak krizi konusundaki bölünmüşlüğünün en heyecanlı yaşandığı yer hiç kuşkusuz Avrupa Parlamentosu (AP). Sadece AP içinde söylenenlere bakarak Avrupa’nın Irak konusundaki politik topografisini çizmek mümkün.

AP’de belli başlı 5 politik grup bulunuyor. Bunlar büyüklük sırasıyla Hıristiyan Demokratlar (Fransa ve İngiltere’deki klasik sağ partilerin politik ve tarihsel nedenlerden ötürü Hıristiyan etiketini reddetmeleri nedeniyle Avrupa Halk Partisi-Avrupalı Demokratlar adıyla anılıyorlar), Sosyalistler (Bazı Avrupa ülkelerinde Sosyal Demokratlar olarak anılıyorlar), Liberaller, Yeşiller ve Komünistler (Avrupa Sol Birliği-Kuzey Yeşil Solu olarak tanımlanıyorlar).

AB jargonunda kısaca PPE olarak anılan Hıristiyan Demokratlar AP’deki 626 koltuğun 232’sine sahipler. Sırasıyla Alman, İngiliz, İtalyan, İspanyol ve Fransız üyeler grubun en önemli unsurlarını oluşturuyor. Grupta 53 üyeye sahip Alman CDU-CSU ittifakının karar mekanizmasında tartışılmaz ağırlığı var. Grubun başkanlığının Alman CDU üyesi Hans-Gert Poettering tarafından yürütülmesi de bir rastlantı değil.

Irak krizi Alman iç siyasetinde önemli bir malzeme haline gelmiş olduğundan, AP’deki CDU-CSU üyeleri de bundan yararlanıyor ve Almanya’nın bu alandaki politikasını eleştirmekte tereddüt etmiyorlar. CSU-CDU ittifakı, krizin başından bu yana, Fransız-Alman ikilisinin politikasını eleştirip, “düşmanın ABD değil, Saddam olduğu unutulmamalı” politikası izliyor. Poettering, 12 Mart 2003 tarihinde AP’nin Strasbourg’daki genel kurul toplantıları sırasında yaptığı bir konuşmada AB ile ABD arasındaki ilişkilerin bozulmasını riske atacak her türlü söylem ve eylemden kaçınılması konusunda AB yöneticilerini uyardı. “Bizi Nazizm ve Komünizm gibi tehlikelerden ABD’nin kurtardığı unutulmamalı” sözleri oldukça çarpıcıydı. Sorunun “ABD’nin ağırlığının her yerde hissedilmesinde değil, AB’nin ağırlığının olmamasından kaynaklandığı” görüşünü savundu. Bunları söylerken, Irak’a karşı düzenlenecek askeri opreasyonun Arap dünyasıyla bir çatışmaya dönüşmemesi ikazında da bulundu. Bu bağlamda da İsrail’e “Barış için Filistinlilere yönelik bir adım atın” çağrısı yaptı.

AP’nin Liberal grubu da AB-ABD ilişkilerinin yıpranma riskinden endişeli. Kendisini liberal sistemin ve liberalizmin “gerçek temsilcisi” olarak gören ve daha çok Kuzey Avrupa ülkelerinde etkin olan bu politik hareket, ABD ile ilişkilerin bozulma riskine dikkat çekmekle birlikte Washington’ın Irak politikasını benimsemiyor. Bugün Irak’a karşı düzenlenecek bir askeri operasyonun “uluslararası kamuoyu bünyesinde meşruiyetinin olmayacağını” söylüyor. Liberal grup içinde, “savaş çıkarsa, kısa sürmez” görüşü hakim. Hatta grubun liderliğini yapan İskoç parlamenter Graham Watson, AP’de geçen hafta Irak konusunda yaptığı bir konuşmada, 1337-1453 yılları arasında Fransa ile İngiltere arasında yaşanan 100 yıl savaşına atıfta bulunarak, “Yeni bir 100 yıl savaşının eşiğinde olmadığımızı kimse söyleyemez” ifadesini kullandı. Liberal grup “savaşın kaçınılmaz olmadığını” da devamlı dile getiriyor.

Savaşın kaçınılmaz olmadığı ifadesi, siyasi yelpazenin sol kanadının temel taşı olan Sosyalistler tarafından da dile getiriliyor. Sosyalistler sağ gruplardan farklı olarak, Irak’a yönelik bir operasyonun uluslararası terörizmi tetikleyecek olması tezini daha sık işliyorlar.BM onayı olmadan yapılacak her türlü operasyonun BM Şartı’nın ihlali anlamına geleceğini savunuyorlar. “Önlem savaşı” yerine “yoksulluğa karşı savaş” öneriyorlar. Irak’a askeri harekat düzenleyerek demokrasi getirileceği şeklindeki beyanlara da karşı çıkıyor ve bu beyanları “neo-sömürgecilik” olarak niteliyorlar. Grubun başkanlığını yürüten İspanyol sosyalist Enrique Baron-Crespo, BM Güvenlik Konseyi üyesi bazı AB ülkelerinin, kendi politikalarının desteklenmesi için yine Güvenlik Konseyi üyesi Afrika ve Latin Amerikaülkeleri üzerinde baskı uygulamasına da şiddetle karşı çıkıyor. Bu durumu “kabul edilemez bir neo-sömürgeci anlayış” olarak tasvir ediyor. Sosyalistlerin genel çizgisi, Irak konusunda tüm yetkilerin BM’de olması ve uluslararası hukukun bu krizden zaferle çıkması üzerine kurulu.

AP’deki Komünistler ise geleneksel ABD karşıtlığı politikalarını Irak krizi konusunda da gösteriyorlar. “Savaşı seçenler uluslararası kamuoyuna da savaş açmış olur” veya “ABD’nin tek taraflı politikasına karşı mücadele etmek gerekiyor” gibi sert üslûplu söylemler kullanıyorlar. Grubun başkanlığını yapan Fransız parlamenter Francis Wurtz, Irak konusunda AP’de geçen hafta yaptığı konuşmada Irak rejimi lideri Saddam Hüseyin’den fazla ABD’yi eleştirdi. ABD Dışişleri bakanı Colin Powell’ı “Yoksul ülkelere BM’deki oyları için acımasızca şantaj yapmakla” suçladı. ABD Kongresi’ndeki 126 parlamenterin savaş karşıtı oy kullandığını, aralarında Washington, Los Angeles, New York ve Philadelphia’nın da bulunduğu 130 ABD kentinin savaş karşıtı karar aldıklarını hatırlattı.

AP’nin sayıca beşinci büyük grubu olan Yeşiller ise Irak krizi konusunda AB içindeki bölünmüşlüğü ön plana çıkarmayı tercih eden bir politika izliyor. Federal Avrupa kavramının en önemli savunucularından olan Yeşiller, ABD’nin yanında yer alan İngiltere ve İspanya’yı hedef alan açıklamalarda da bulunuyorlar. Grubun liderliğini yapan “Kızıl Dany” lakaplı Daniel Cohn-Bendit, ABD’yi Irak konusunda ideolojik davranmakla suçluyor. ABD’nin dünyayı “kendi görüntüsüne göre şekillendirmek istediğini” söylüyor. Bu nedenle günümüz ABD’sinin yöneticilerini “Dünyanın yeni bolşevik demokratları” olarak adlandırmaktan da kaçınmıyor. Söz konusu yöneticilerinin “Eğer dünyayı değiştirmez ve demokratikleştirmezsek, terörizm önüde diz çökeriz” kaygısında olduğunu savunuyor.

Irak krizi konusunda AP’deki başlıca politik grupların görüşleri kısaca böyle. Grupların söylemlerinin ortak paydası “Irak’a yönelik her türlü operasyonun BM onayı ve çatısı altında gerçekleşmesi”. Bu ortak paydaya karşılık bir de ortak korku var : ABD’nin BM onayı olmadan savaşa gitmesi ve bazı AB üyesi ve adayı ülkelerin Washington’ı izlemesi.

Böyle bir durumda AB içinde neler olabileceğini kimse düşünmek dahi istemiyor.